بابک اسماعیلی


زلف سخن

First Page English Weblog Weblog Archives About me Contact me Photo Blog

دوشنبه ٢٥ آبان ۱۳۸۸

«مناسبات ما با ایران هنوزبه حالت عادی بازنگشته است و تحریم ها برای یک سال دیگر تمدید می شود.»
    این جمله بخشی از نامه باراک اوباما، به کنگره آمریکاست که روز پنجشنبه 21 آبان (12 نوامبر 2009) منتشر شد و پس از آن کاخ سفید با انتشار اطلاعیه ای رسمی اعلام کرد رئیس جمهور آمریکا تحریم های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران را برای یک سال دیگر تمدید کرده است.
    تصویب تحریم های اقتصادی در کمیته بانکداری سنا و امضا و تایید آن توسط باراک اوباما، در فاصله ای اندک پس از مذاکرات ژنو و پیش از پاسخ تهران به پیش نویس ارائه شده درباره برنامه هسته ای، دارای نکات قابل تاملی است که استراتژی کاخ سفید و تیم سیاسی- اقتصادی «باراک اوباما» در قبال ایران را به تصویر می کشد:


    1-روز پنجشنبه 7 آبان 1388 (29اکتبر 2009)، یعنی دو هفته پیش از تمدید مجدد تحریم های اقتصادی و تجاری ایران توسط رئیس جمهوری آمریکا و تنها در فاصله چند روز پس از مذاکرات ژنو که به اذعان کارشناسان بین الملل، موفقیت جمهوری اسلامی ایران را به همراه داشت، کمیته بانکداری سنای آمریکا، تحریم های اقتصادی و تجاری جدیدی را برعلیه کشورمان تصویب می کند.
    رویکرد دوگانه آمریکا در مذاکرات ژنو از یک سو و وضع تحریم های اقتصادی و تجاری جدید علیه ایران از سوی دیگر، در راستای سیاست قدیمی «ارائه مشوق برای پیش بردن به سوی هدف و ارائه تنبیه برای رفتار بد» یا همان استراتژی «چماق و هویج» (Carrot and Stick Strategy) قابل ارزیابی است. سیاست رسمی که به منظور ترغیب و تحت فشار قراردادن جمهوری اسلامی برای تن دادن به خواسته های طرف های غربی مذاکره کننده با ایران، در طول سال های گذشته بارها مورد استفاده قرار گرفته است.
    روزنامه اقتصادی «لزاکو» چاپ پاریس در سپتامبر سال جاری میلادی، یادداشتی تحت عنوان «صف آرایی غرب علیه ایران» به قلم «ژاک هوبرت»
    (Jack Hobart) به چاپ رساند. هوبرت در این یادداشت به نکاتی مهم اشاره می کند. این ستون نویس و تحلیل گر فرانسوی، یادداشت خود را با طرح پرسشی آغاز می کند: «در مقابل ایران چه باید کرد؟ این پرسشی است که ایالات متحده آمریکا از زمان پیروزی انقلاب اسلامی درسال 1979 میلادی و سرنگونی رژیم شاه، از یافتن پاسخی برای آن عاجز مانده است... از زمانی که غرب به واسطه گروه های اپوزیسیون فعالیت های هسته ای ایران را مورد حمله قرار داد، سیاست مواجهه با ایران را به سیاست چماق و هویج تغییر داد. اما علیرغم همه تلاش های صورت گرفته از جانب غرب، ایران متقاعد به صرف نظر از فعالیت های هسته ای نشده است.»
    2-اول اکتبر 2009 را می توان نقطه عطفی در تاریخ چندساله مذاکرات هسته ای ایران با غرب به حساب آورد. جمهوری اسلامی ایران در راستای اعتمادسازی و انجام تعاملات سازنده، با اعلام زودهنگام سایت «فردو» و طرح موضوع تامین سوخت برای راکتور تحقیقاتی تهران که نامه درخواست آن را در ماه ژوئن به آژانس ارسال کرده بود، اقداماتی عملی را برای اثبات حسن نیت خود انجام داد. دولتمردان آمریکایی پس از این حرکت ایران در صفحه شطرنج مذاکرات هسته ای، یک بار دیگر دست به دامان استراتژی نخ نما شده «چماق و هویج» شدند. این موضوع پیش از هر چیز در بیانیه سناتور «کریستوفر داد » (Christopher Dodd) قابل ردیابی است. وی که ریاست کمیته بانکداری سنای آمریکا را برعهده دارد، در بیانیه خود پس از تصویب طرح تحریمی ایران می گوید: «ما باید علامتی واضح برای ایران بفرستیم که اگر کماکان به بی اعتنایی نسبت به خواست جامعه بین الملل(!) ادامه دهند، ملت ما(!) آماده است با آنها در این مورد مقابله کند.»
    اظهارنظر رسمی سناتور داد در کنار سخنان چند هفته پیش «رابرت گیتس»، وزیر دفاع آمریکا در میزگرد سیاسی شبکه تلویزیونیCNN ، پازل استراتژی اتخاذ شده توسط مقامات آمریکایی را کامل تر می کند. گیتس در این میزگرد که با حضور «هیلاری کلینتون» وزیر خارجه آمریکا و با اجرای «کریستین امانپور» مجری بهایی مسلک شبکه CNN برگزار شد، ادعا می کند: «نظر شخصی من این است که ایرانی ها قصد توسعه تسلیحات هسته ای را دارند. اما آیا آنها روند را آغاز کرده اند یا نه، مشخص نیست. باید دید آیا ما می توانیم طی یک مدت زمان محدود ایرانی ها را به این نتیجه برسانیم که می توانند بدون تسلیحات هسته ای وضعیت بهتری داشته باشند، البته نه فقط با استفاده از ابزارهای امنیتی بلکه با استفاده از ابزارهای اقتصادی، تهدید و تلاش برای انزوای ایران در عرصه بین الملل و... به نظر من راه حل بلندمدت مسئله این است که ما ایرانی ها را متقاعد کنیم که نداشتن سلاح هسته ای به نفع آنها است و اگر ما نتوانیم این کار را انجام دهیم گزینه های دیگری مطرح خواهند شد. ما از طریق چماق و هویج می توانیم جهت بهتری را به آنها بدهیم.»
    3- یکی از پازل های جدید تحریمی که دولتمردان آمریکایی در تحریم های اقتصادی و تجاری خود علیه ایران به کار گرفته اند، موظف ساختن صندوق های بازنشستگی آمریکا برای خروج سرمایه های خود از شرکت های فعال و یا مرتبط با ایران است. این تصمیم پس از درخواست غیرقانونی «تیموتی گیتنر»، وزیر دارایی آمریکا در اجلاس سالانه صندوق بین المللی پول در ترکیه، مبنی بر لزوم اعمال گسترده تحریم کشورهای جهان بر ضد بانک های ایرانی گرفته شده است.
    اخیرا براساس یکی از بندهای درنظر گرفته شده در طرح تحریم علیه ایران که اخیرا در کنگره آمریکا به تصویب رسیده، بنا بر قانون حمایت از سرمایه گذاری، صندوق بازنشستگی فلوریدا اعلام کرد که سرمایه خود را از دو شرکت مالی وابسته به Shell و Petrobras به دلیل همکاری نفتی و گازی با ایران خارج می کند.
    البته این اقدام را نباید موضوع جدیدی به حساب آورد. پیش تر نیز استفاده از این شگرد تحریمی در سطح ایالتی به اجرا گذارده می شد و حال صرفا از سطح ایالتی به سطح فدرالی آورده شده است. به عنوان مثال در ژوئن 2007 میلادی، دولت ایالتی فلوریدا یک میلیارد دلار از سرمایه صندوق بازنشستگی خود را از 24 شرکت خارجی مرتبط با ایران خارج کرد. ایالت های جورجیا و ایلینویز نیز در اقدامی مشابه 200 میلیون دلار از سرمایه های خود را از برخی شرکت ها خارج کردند. در مجموع برآورد می شود که صندوق های بازنشستگی دولتی و غیردولتی آمریکا مبلغی حدود 3 هزار میلیارد دلار در شرکت های خارجی سرمایه گذاری کرده باشند. گرچه اقدام اخیر صندوق های بازنشستگی آمریکا در خروج سرمایه های خود از شرکت های نفتی بزرگ مرتبط با ایران به خودی خود تاثیر محسوسی در فعالیت آن ها نخواهد داشت، اما اقدام مزبور در صورت عمومیت یافتن از جنبه سیاسی و روانی حائز اهمیت است.
    همزمان با این پازل جدید تحریمی، دادستان های دولت فدرال آمریکا نیز با ارائه شکایتی خواستار مصادره دارایی های شرکت آسا و آسمان خراش 36 طبقه در خیابان پنجم نیویورک و 4 مسجد شدند. دادستانی فدرال آمریکا ادعا می کند 40 درصد مالکیت این آسمان خراش در اختیار بانک ملی ایران و 60درصد مابقی متعلق به بنیاد علوی است و این بنیاد در کنار شرکت «آسا» به نمایندگی از بانک ملی ایران، دست به اقدامات غیرمجاز در آمریکا زده است.
    براساس شواهد موجود، نباید چندان نگران عمومیت یافتن موضوع بود. زیرا براساس سخنان تحلیل گران سیاسی آمریکا، این اقدام از آنجایی که در صورت عمومیت یافتن می تواند بر جریان مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 تاثیر منفی بگذارد، به صورت محدود و موردی و تنها در چارچوب استراتژی «چماق و هویج» یا «تهدید و تحبیب» کاخ سفید مورد استفاده قرار می گیرد.
    استفاده موردی شگرد جدید در قالب استراتژی چماق و هویج، توسط صندوق بازنشستگی فلوریدا در خروج سرمایه خود از دو شرکت مالی وابسته به Shell و Petrobras آن هم پیش از پاسخ تهران به پیش نویس ارائه شده درباره برنامه هسته ای، خود گواهی بر این مدعاست.
    4- پیش تر برخی از کارشناسان سیاسی پیش بینی کرده بودند مصوبه اخیر تحریمی بر علیه ایران، در راستای سیاست چماق و هویج واشنگتن، توسط باراک اوباما وتو شود. از نظر این کارشناسان، هزینه وتوی این مصوبه توسط اوباما، به بهای جلب اعتماد عمومی ایران در مذاکرات هسته ای چندان زیاد نیست. اما تایید و تمدید یک ساله تحریم ها علیه ایران توسط رئیس جمهوری آمریکا، نشان داد که نباید در سیاست خارجی ایالات متحده تغییرات فوری را انتظار داشته باشیم. از سوی دیگر به نظر می رسد نوعی اجبار در تمدید فرمان اجرایی شماره 12959 توسط اوباما وجود داشته است که نخستین بار در تاریخ 16 اردیبهشت سال 1374 خورشیدی توسط «بیل کلینتون» رئیس جمهوری وقت آمریکا امضا شده بود.
    اگرچه به طور طبیعی هرگونه تحریم اقتصادی و تجاری موجب بروز دردسرها و هزینه های سیاسی و اقتصادی برای کشور می شود، اما براساس شواهد ایران درحال حاضر بهترین شرایط را برای مقابله با انواع تحریم های تجاری دارد. تجربه تحریم ها علیه کشورهای مختلف نشان داده است که موفق ترین تحریم ها در بهترین حالت، کمتر از 30 درصد جواب داده است و این میزان نیز تنها در وضعیتی فراهم می شود که از تمامی ابزارها و اجماع کشورها بهره گیری شود.
    در شرایط کنونی حاکم بر اقتصاد جهانی، آمریکا و متحدان استراتژیک این کشور چنین ابزارهایی را در اختیار ندارند. ایران با درک شرایط سختی که آمریکا و غرب در آن قرار دارند، نشان داده است که حاضر به پرداخت هیچ گونه هزینه ای در راستای مصالحه با قدرت های بزرگ نیست. اما در هر صورت باید همانند طرح آمریکایی تحریم بنزین هوشیار بود و با تمهیداتی هزینه آن را به حداقل رساند.

 لینک مقاله در روزنامه‌ی کیهان. دوشنبه 25 آبان 1388- شماره 19513

[ ۱٠:٠٦ ‎ق.ظ ]   [ بابک اسماعیلی ]   [ لینک مطلب

موضوع نوشتار: اقتصاد و موضوع نوشتار: سیاست



[ Home | Archives | E-mail ]


POWERED BY
PERSIANBLOG


  RSS 2.0  

 

 

Copyright © 2004-2007 Babak Esmaeili. All rights reserved. Design by Zolfesokhan
NOTICE: May not be duplicated or distributed in any form unless with prior consent.
 

تمام حقوق مربوط به ا‌ین صفحه، متعلق به بابک اسماعیلی  است. هرگونه برداشت و بازنشر نوشته‌های ا‌ین صفحه منوط به در‌یافت اجازه از صاحب ا‌ین تارنما می باشد.