بابک اسماعیلی


زلف سخن

First Page English Weblog Weblog Archives About me Contact me Photo Blog

شنبه ٦ آبان ۱۳۸٥


 

 

    
این مقاله با عنوان «نادیا؛ گام نخست در یک کلیت چهارگانه» و با موضوع نقد کتاب نادیا نوشته‌ی آندره برتون در دو بخش در شماره‌ها‌ی پنجم و ششم (شهریور و مهر 1385) ماهنامه‌ی سوشیانت؛ نشریه کانون داستان نویسان جوان اصفهان(خانه‌ی هنرمندان اصفهان) به چاپ رسیده است. بخش نخست این مقاله را در زیر با هم می‌خوانیم و بخش دوم آن نیز در پست بعدی در آینده‌ای نزدیک بازنشر داده خواهد شد.

 

   

نادیا؛ گام نخست در یک کلیت چهارگانه (بخش نخست)
«نقدی بر کتاب نادیا نوشته‌ی آندره برتون»


بابک اسماعیلی (ب.الف.فانی)

پس از ورود مفاهیم سوررئالیسم به ایران و پذیرش آن از سوی نویسندگان و شاعران ایرانی به عنوان مکتبی آوانگارد، سمپاتی مشخصی در بین اهالی اندیشه در ایران به وجود آمد. آشنایی اولیه‌ی جامعه‌ی ادبی ایران با سوررئالیسم بیشتر از طریق برخی از شاعران تاثیرگذار این نهضت چون آرتور رمبو، لورکا و آپولینر و ... بود که غالبا نمی‌توان آنان را هنرمندان محض سوررئالیستی دانست. از دیگر سوی، نقاشی سوررئال با آثار سالوادور دالی این ذهنیت را ایجاد کرده بود که داستان سوررئالیستی نیز حجم، فضا و سویی هم‌سو با تابلوهای دالی دارد. تا چند دهه این باور بیشتر به صورت گفت‌وگو درباره‌ی مبانی تئوریک سوررئالیسم ادامه یافت و اثر چشمگیری به عنوان یک داستان سوررئالیستی در ایران ترجمه نگشت.
آندره برتون، به عنوان نظریه‌پرداز اصلی این جریان، همواره بدون حضور و درک آثارش در ذهن‌ها بود و شمایل سوررئالیسم در بیشتر جریان‌ها، تلقی‌ها و حتی نقدها با ادبیات انتزاعی به اشتباه همسو پنداشته می‌شد تا بالاخره جامعه‌ی ادبی ایران با یک متن سوررئالیستی تمام عیار آشنا شد. کتاب نادیا (1928) اثر آندره برتون در ماههای پایانی سال 83 توسط کاوه میرعباسی مترجم شناخته‌شده و نام‌آشنای کشورمان به فارسی برگردان و وارد بازار ایران گردید تا جامعه‌ی ادبی ایران عاقبت با یکی از قسمت‌های چهارگانه‌ی معروف آندره برتون که تمامی اصول سوررئال در آن رعایت شده است آشنا گردد.
امروزه به جرات می‌توان گفت که سوررئالیسم فراتر از یک سبک، شیوه‌ی رفتاری پیدا کرده و دیگر حتی نمی‌توان آن را تنها در یک مکتب ادبی محدود کرد. طرفداران سوررئالیسم آن را شیوه‌ی زندگی می‌دانند و جذابیت شخصیت آندره برتون هم به همین دلیل است که تا آخر عمر به این باورها پای‌بند بود و این صداقت معصومانه، به گونه‌ای به وی قدرت بخشید. در باور طرفداران سوررئال، عبور از مرحله‌ی خودآگاهی عینی و دستیابی به ضمیر پنهان ذهن، یک اصل وجودی و رفتاری است. این امر را به واسطه‌ی سه مولفه‌ی مهم که نقشی محوری دارند دنبال می‌کردند. زیبایی، جنون و عشق. این سه اصل و سه محور بنیادین سوررئالیسم است.
نادیا به هیچ عنوان رمانی عاشقانه نیست و تنها نقش راهنماگونه‌ی این "زن" را آشکار می‌نماید. برتون در نادیا، توصیف و حرکت‌های وصفی را حذف می‌کند و از تصویرگرایی عینی و تشبیه رویگردان می‌شود. زیرا رمان سوررئالیستی یک نقیصه است. چون سوررئالیست‌ها رمان خیالی را قبول نداشتند و تنها خواستار رمانی بودند که درون را به صورتی واقعی نمایش دهد و علت استفاده‌ی بسیار زیاد آندره برتون از عکس‌ها برای ملموس‌تر کردن واقعیت است تا نشان دهد که نادیا موجودی فراتر از این واقعیت‌هاست و به همین دلیل است که ما در این کتاب عکسی از نادیا نمی‌بینیم. برتون از نادیا با این که وی مرکز رمان است، ولی هیچ عکس خاصی نمی‌گذارد. چون می‌خواهد بعد فراواقعی را برای او باقی گذارد و این‌ هاله‌ی فراواقعی را از دست ندهد و یکی از دلایل حذف توصیف هم همین است.
سوررئالیست‌ها می‌خواستند که انقلابی در هنر کنند و با ساده‌لوحی گاه کودکانه‌ای به واسطه‌ی این هنر، انقلاب کنند. این تفکر خوش‌باورانه که می‌توان از طریق هنر دنیا را اساسا عوض کرد و تغییر داد در میان سوررئالیست‌ها و خصوصا شخص برتون، موجب ایجاد جذابیتی برایشان گردید که بیانیه‌ی مشترک برتون و تروتسکی هم خود موید همین مسئله است.
یکی از اولین کارهای برتون درباره‌ی نقاشی است و حتی چندین رساله‌ی مهم هم در این باب دارد. چنین تئوری‌هایی در کل هنر سوررئالیستی آشکار است. به طور مثال آندره برتون می‌گوید هم‌نشینی اشیاء حالت و یا اشخاص نامتجانس در کنار همدیگر، زیبایی است و چیزی را خلق می‌کند که در ضمیر ناخودآگاه قابل ادراک است. همان‌طور که لوترامون می‌گوید: زیبایی ملاقات تصادفی است میان یک چتر و یک چرخ خیاطی روی یک تخت جراحی. همان جمله‌ای که سوررئالیست‌ها شعارش کردند و آن را معروف کردند.
با انتشار نادیا به زبان فارسی، پنجره‌ای جدید برای درک جدی سوررئالیسم گشوده شده است که توانسته به خوبی یکی از متون دشوار این گرایش را در اختیار ما گذارد. در شماره‌ی بعد بیشتر در این مورد سخن خواهم گفت و خصوصا بحثی انتقادی نسبت به این جریان را در اختیار شما دوستان گرامی قرار خواهم داد.
 

[ ۱۱:۳٧ ‎ق.ظ ]   [ بابک اسماعیلی ]   [ لینک مطلب

موضوع نوشتار: یادداشت و نقد ادبی



[ Home | Archives | E-mail ]


POWERED BY
PERSIANBLOG


  RSS 2.0  

 

 

Copyright © 2004-2007 Babak Esmaeili. All rights reserved. Design by Zolfesokhan
NOTICE: May not be duplicated or distributed in any form unless with prior consent.
 

تمام حقوق مربوط به ا‌ین صفحه، متعلق به بابک اسماعیلی  است. هرگونه برداشت و بازنشر نوشته‌های ا‌ین صفحه منوط به در‌یافت اجازه از صاحب ا‌ین تارنما می باشد.